Illugi, biskup og jólaguðspjallið

Hér verður ekki spurt hvar Jésú var í raun og veru staddur 25.12.0001, né pælt í búskaparháttum í landinu helga. Hér verður frekar pælt í því hvað við erum að gera í Kringlunni 23.12.2004. Hér kemur færsla um jólin og kristindóminn.

Las Illugapistil í DV, sennilega um síðustu helgi þar sem hann tekur upp þráðinn frá jólaprédikun biskupsins 2003, þar sem Hr. Karl andmælti skrifum Illuga um sannleiksgildi jólaguðspjallsins alþekkta. Illugi vitnaði til sagnfræðinga og virtra fræðimanna sem hafnað hafa því að Kristur sé fæddur í Betlehem, hafi fæðst á þessum tíma ársins og telja historíuna um fjárhirðana út í hött. Biskup snérist til varnar fyrir sína helgu bók, en skellti þó í góm í lok prédikunar og sagði sem svo að það væri andinn í frásögninni, jólafílingurinn, sem skipti meira máli en nákvæmni staðreyndanna frá sjónarhóli sagnfræðinnar. Þetta er auðvitað hárrétt, enda væru prelátar á hálum ís ef þeir teldu aðalatriðið við bíflíusögu á borð við jólaguðsjallið að hún væri bókstaflega sönn, frá orði til orðs.

Þetta leiðir hins vegar hugann að því hvernig krikjan og hið kristinfrædda samfélag okkar pukrar með forsögur ýmissa hátíða og dagamunar sem menn hafa gert sér frá örófi, en þar á meðal rísa jólin líklega hæst. Það er auðvitað vel þekkt staðreynd að krikjan tók til sinna nota ýmsa gamla, heiðna hátíðisdaga og gerði að helgum dögum. Þetta þarf ekkert að fara í felur með, núna 2000 árum eftir að Páli postuli fékk vitrunina á leiðinni til Damaskus. Og þó ég sé enginn jólafræðingur, þá veit ég að miðsvetrarhátíðir tíðkuðust í norrænni heiðni og augljóst að tímasetning jólanna miðist við sólhvörfin, en hvernig þetta mixaðist svo saman við miðausturlensakan krisindóm og heilög jól urðu til, verða mér fróðari að þylja. Hitt getur hvert mannsbarn á norðurhveli fundið á sjálfum sér að jól verða að vera. Hátíð ljóss og dagamunur til að rjúfa þrúgandi vetrarmyrkið er sálfræðileg nauðsyn sem samfélag okkar myndi aldrei vilja fórna, hver sem guð okkar væri. Eðlilegast er þá auðvitað að fagna sólhvörfunum, fagna því að nú verði hver dagur hinum fyrri lengri og við erum komin á braut út úr vetrinum. Át og drykkja, spandans, spreð og veraldlegt glingur á þarna heima, rétt eins og við fórum á Rauða ljónið en ekki í Neskirkju þegar KR loks vann titil eftir langan vinningslausan vetur.
Jólaguðspjallið er auðvitað ekkert annað en snoturt ævintýri handa börnum borið saman við aðra kafla hinnar helgu bókar, þar sem boðskapinn er að finna og inntak trúarinnar. Mikilvægi jólanna fyrir kristnina nú á dögum er kannski hálf pínlegt í ljósi þess hvað trúarlegur bakgrunnur hátíðainnar er veikur. Það er eins og Jésúbarninu í jötunni hafi verið komið fyrir út á gólfi í villtu partýi til að plögga fyrir hönd trúarinnar. Trúarlegar hátíðir ættu að vera til á eigin forsendum í stað þess að verpa í annarra hreiður. Jólhaldið endurómar þörf okkar til að stinga gat á svartan vetrarhiminn. Einföld, óhrein, líkamleg þörf sem þúsund ára kristni á ekki roð við.